14/05/2018 - Excursión ás Rías Altas e Xeoruta do Cromo

O vindeiro sábado Galicia Infinita vaise de excursión á Serra da Capelada, onde poderemos gozar dunha ruta xeológica polos máis altos cantís da Europa occidental e do núcleo de San Andrés de Teixido, orixe de lendas e un ancestral centro de peregrinación. Dise que xa o era na Idade do Hierro, pero non se ten constancia escrita da existencia de romeiros ata o século XIV, e da igrexa ata o século XII.

A principal lenda conta que San Andrés chegou en barca á costa desta aldea, e ao correr en risco a súa vida por mor dun naufraxio, Deus salvouno, e a súa barca quedou petrificada coa quilla cara arriba, converténdose na máis grande das illas Gabeiras, de aí a súa forma. A cambio pediulle que todas as ánimas vivas ou mortas acudisen a un templo construído por el.

De aí o devandito popular, “a San Andrés de Teixido  vai de  morto ou que  non  foi de vivo” (vai de morto quen non foi de vivo), que  instiga a peregrinar polo menos unha vez na vida a este recóndito lugar e o seu santuario, se é que non desexas ir despois de finado, dunha forma ou outra, xeralmente convertido nunha  culebra, sapo, lagarto ou calquera outro bicho. Por iso, cando nos atopemos alí debemos tomar precaucións para non pisalos, porque se podería tratar dun romeu no seu camiño cara ao templo, mestura de pedra e xeso branco.

 

 

Tal e como ocorre co camiño xacobeo, existen varios itinerarios para chegar a San Andrés a pé. O “Camiño Vello”, transitado polo Pai Sarmiento no século  XVIII, con inicio no mosteiro do Couto (en Narón) ou na ermida de Santa Comba (Ferrol) e dun 42 km, a “Ruta dos Peiraos”, con inicio no castelo da Concepción (Cedeira) e de 14 km, A “Ruta de Cariño”, desde o pobo do mesmo nome e de 15 km,  a “Ruta do medievo”, con 95 km e que parte desde Betanzos,  seguindo o percorrido que facían os Andrade, señores feudais da zona, para cobrar os tributos aos seus  vasallos, e o “Camiño do Mar”, unha variante do Camiño Norte de Santiago, mediante a cal os peregrinos aproveitaban para visitar aos dous apóstolos, San Andrés e Santiago, desviándose pola costa lucense e coruñesa ata enlazar co Camiño Inglés a Santiago.

Os que sofren mal de amores e acudan a este lugar con encanto na Noite de San Xoan, noite meiga por autonomasia, non deben abandonar o lugar sen levar consigo “ herba de  namorar” , unha planta medicinal cuxo nome científico é  Armeria marítima, e que segundo a lenda popular si se consegue meter no peto á persoa amada, os seus destinos quedarán unidos para sempre.

 

Herba de namorar (Fonte: Thomas Meyer – Wikimedia Common)

Pero San Andrés aúna moitos máis mitos e tradicións. Atoparémonos alí con:

  • Os “milladoiros”, túmulos de pedras, amontoadas unhas sobre as outras. Algúns dos cales están construídos por miles delas ao longo dos séculos. Era costume que cada peregrino portase a súa propia pedra para agregala a un túmulo, xa que estes falarán no Xuízo Final para testificar que o defunto cumpriu coa súa obriga de acudir ao santuario. Pódense atopar aos lados dos camiños ou en lugares sacros.
  • A “fonte dos tres caños” ou “fonte do santo”, co mesmo caudal no verán que no inverno, e que segundo se di nace de debaixo do altar maior do templo. A súa función é a de informarnos sobre se San Andrés nos concederá ou non o noso desexo, pensado con anterioridade. Para iso, antigamente bebíase da auga manada de cada un dos tres caños, para a continuación arroxar unha faragulla de pan á pía. Se flotaba teriamos a seguridade de que o santo atendería á súplica. En cambio, se se afundía as esperanzas desvanecíanse polo momento, instigándonos a regresar ao ano seguinte para reformular a nosa petición. Hoxe en día, as súas augas non son potables, polo que se substituíu o costume de beber pola de lavarse a cara tres veces, cada unha coa auga de cada caño. Ide pensando no voso desexo!
  • O ramo de San Andrés, que se aconsella levar de volta á casa. Está composto dunha vara de abeleira, que simboliza a protección, ao que se lle atan unhas poliñas de teixo, de onde provén o nome do pobo, e que simbolizan á saúde, e en ocasións, tamén “herba de namorar”, que simboliza a sorte no amor.
  • Os ” sanandresiños”, figuritas creadas con faragulla de pan sen fermentar, enfornadas, e coloreadas en tons vivos, que chaman á boa sorte en distintos ámbitos da vida, dependendo da forma que adopten. Con forma de santo, para atraer a boa saúde física e mental; de flor ou “herba de namorar”, para o amor; de man, para os estudos; de peixe, para o traballo, para que nunca falte o alimento; de escada, para mellorar e ascender no traballo e os negocios; de barca, para as viaxes, para que cheguen sempre a bo porto. A Coroa de San Andrés simboliza a protección e a pomba simboliza a Paz e as boas relacións.

 

 Sanandresiños (Fonte: PepedoCouto – Galipedia)

 

  • As tradicións de levar ao santuario unha ofrenda ou unha vela, e antes de saír del, bicar a pequena imaxe do santo, para que nos dea a bendición. É o que se coñece como “poñer o santo”.

Nos arredores do pobo foi abatido polos nazis, en plena II Guerra Mundial, o avión no que viaxaba Leslie Howard, o actor coprotagonista de “Lo que el viento se llevó”. As causas do suceso aínda non están claras. Dependendo das fontes consultadas aseguran que era un espía ao mando dos británicos, que desexaba coproducir películas con España e Portugal para neutralizar a propaganda nazi, ou que se tratou dunha simple e desafortunada casualidade.

Ademais, existen varios miradoiros, nos que gozar dunhas fermosas panorámicas dos cantís e do mar. A un deles chámaselle “O bosque petrificado”, debido ás pedras con formas de castelos medievais e de animais mitolóxicos que nel se atopan. Un lugar con auténtica maxia.

Pola tarde, despois de visitar San Andrés e algúns dos seus miradoiros, realizaremos a interesante “Xeoruta do Cromo” guiados polo xeólogo Francisco Canosa. Trátase dunha ruta de dificultade media-baixa na que durante 4 quilómetros, e segundo as palabras do propio Francisco “recorreranse os cantís máis elevados da Europa continental, unha vista privilexiada para contemplar o litoral entre Teixido e a Punta do Cadro. Unha zona que xeológicamente destaca pola presenza de rochas moi pouco habituais na superficie do noso planeta e que asociadas a elas foron descubertas acumulacións de minerais de cromo e platino. Pero esta visita guiada permite ollar tamén a presenza dunha salientable falla que corta toda a Serra da Capelada”.

A idea é , se o tempo acompaña, comer nun merendeIro, polo que se recomenda levar a comida de Lugo. Podedes consultar o cartaz da excursións a continuación:

 

 

Iria Zeltia Pita Lorenzo

Técnico superior en Guía, Información e Asistencias Turísticas